Utangulizi:
Utambuzi sahihi wa aina ya fangasi uliosababisha maambukizi ni hatua muhimu katika kuamua matibabu bora. Kwa sababu kuna fangasi wengi wanaoathiri sehemu tofauti za mwili, vipimo vya maabara husaidia kudhibitisha maambukizi na kutofautisha kati ya fangasi, bakteria, au virusi. Bila vipimo sahihi, wagonjwa huweza kupatiwa dawa zisizo sahihi, jambo linaloweza kuzidisha tatizo.
Maudhui ya Somo:
1. Vipimo vya Kawaida vya Kutambua Fangasi
a) KOH Preparation (Potassium Hydroxide Prep)
Kutumika kwa ngozi, nywele, na kucha
-
Sampuli kutoka kwa ngozi au kucha huwekwa kwenye slide na kuchanganywa na KOH.
-
Hii huondoa seli za binadamu na kuacha fangasi pekee, wanaoonekana kwa hadubini.
-
Ni njia ya haraka na nafuu, lakini haiwezi kutambua aina halisi ya fangasi.
b) Fungal Culture
Kutumika kwa sampuli za ngozi, damu, mkojo, mate, au CSF (majimaji ya uti wa mgongo)
-
Sampuli huwekwa kwenye media ya kuoteshea fangasi.
-
Hukua kwa siku 2 hadi 21 kulingana na aina ya fangasi.
-
Husaidia kujua aina kamili ya fangasi na dawa zinazofaa (drug susceptibility).
c) Biopsy na Histopathology
Hutumika pale fangasi wameingia ndani ya tishu (mfano: mapafu, ini, ubongo)
-
Kipande cha tishu huondolewa kwa upasuaji mdogo.
-
Huchunguzwa kwa hadubini baada ya kupakwa rangi maalum kama PAS au GMS.
-
Husaidia kuonyesha fangasi waliopenya ndani ya tishu.
d) Cryptococcal Antigen Test (CrAg)
Inatumika sana kwa fangasi wa ubongo – Cryptococcal Meningitis
-
Hufanywa kwenye damu au majimaji ya uti wa mgongo (CSF).
-
Hutoa majibu kwa haraka na ni sahihi kwa zaidi ya 90%.
-
Imependekezwa na WHO kwa uchunguzi wa mapema kwa watu wenye HIV.
e) Aspergillus Galactomannan Test
Hutumika kwa fangasi wa mapafu – Invasive Pulmonary Aspergillosis
-
Huchunguza antigjeni maalum wa fangasi aina ya Aspergillus kwenye damu au majimaji ya mapafu.
-
Hutumika kwa wagonjwa waliopata chemotherapy au walio na kinga dhaifu.
f) Molecular Testing (PCR)
Inatumika kubaini DNA ya fangasi moja kwa moja
-
Haraka na sahihi, hasa kwa fangasi wagumu kugundulika kwa culture
-
Inazidi kupatikana katika hospitali kubwa au maabara za kitaifa
-
Gharama ni kubwa kuliko vipimo vya kawaida
2. Faida za Kupima Kabla ya Kutibu
-
Husaidia kujua aina sahihi ya fangasi
-
Hupunguza matumizi ya dawa zisizofaa
-
Hupunguza usugu wa fangasi dhidi ya dawa (antifungal resistance)
-
Husaidia katika ufuatiliaji wa maendeleo ya mgonjwa
-
Kwa wagonjwa wa HIV na saratani, vipimo vinaweza kuokoa maisha
3. Ushauri kwa Wagonjwa
-
Usianze kutumia dawa za fangasi bila vipimo, hasa ikiwa dalili hazipungui au zinarudi mara kwa mara
-
Tafuta huduma kwenye vituo vya afya vyenye maabara zenye uwezo wa kufanya culture au antigen tests
-
Toa historia kamili ya ugonjwa kwa daktari ili aweze kuchagua kipimo sahihi
-
Kwa watoto, wazee, na watu wenye kinga dhaifu, uchunguzi wa haraka unahitajika zaidi
Hitimisho:
Vipimo vya maabara ni msingi wa tiba sahihi ya fangasi. Licha ya dalili kuonekana wazi, si kila upele au madoa ni fangasi – na si kila fangasi hutibiwa kwa dawa moja. Hivyo basi, ushauri wa kitaalamu na vipimo stahiki ni muhimu kwa afya bora na matokeo mazuri ya tiba.
