Utangulizi
Chembechembe nyekundu za damu zina jukumu muhimu la kubeba oksijeni kutoka kwenye mapafu na kuisambaza katika sehemu zote za mwili. Mtoto anapokuwa na upungufu wa damu, viungo vyake havipati oksijeni ya kutosha, jambo linalosababisha mwili kuanza kuonyesha ishara za kuchoka na kudhoofika. Ni muhimu kwa mzazi au mlezi kuwa macho kutambua mabadiliko haya mapema.
Dalili Kuu za Upungufu wa Damu kwa Watoto
Mwili wa mtoto unaweza kuonyesha dalili zifuatazo kulingana na ukali wa upungufu wa damu:
- Ngozi na Midomo Kufubaa (Paleness): Hii ni moja ya ishara za kwanza kabla ya zote. Ngozi ya mtoto, viganja vya mikono, ndani ya kope za macho, au ufizi wa meno huonekana vyeupe au vimepoteza rangi ya kawaida ya pinki.
- Uchovu na Unyonge Uliokithiri: Mtoto hukosa nguvu ya kucheza, hulala mara kwa mara, na anakuwa mnyonge hata baada ya kupumzika vizuri.
- Kukosa Hamu ya Kula: Mtoto anaweza kuanza kukataa chakula mara kwa mara, jambo linalozidisha tatizo la ukosefu wa virutubisho.
- Kukasirika Haraka (Irritability): Kutokana na mwili kutofanya kazi vizuri, watoto wengi wanakuwa na mhemko wa haraka, kulia ovyo, na kukosa utulivu.
- Kupumua kwa Shida na Mapigo ya Moyo Kwenda Kasi: Moyo unalazimika kufanya kazi kwa nguvu zaidi ili kusukuma damu chache iliyopo, jambo linalomfanya mtoto atwewe (kupumua haraka) hata baada ya kufanya shughuli ndogo.
- Kula Vitu Visivyo Chakula (Pica): Hii ni dalili ya kipekee ya ukosefu wa madini ya chuma ambapo mtoto huanza kuwa na hamu ya kula vitu vya ajabu kama udongo, chaki, rangi za ukutani, au barafu.
- Kuchelewa Kukua na Kukosa Umakini: Watoto wenye upungufu wa damu wa muda mrefu wanaweza kuchelewa kukua kimaumbile na kushindwa kuwa na umakini mzuri wanapokuwa shuleni au wanapojifunza vitu vipya.
Je! Wajuwa? (Fact Check)
- Je, maziwa ya ng'ombe yanaweza kusababisha upungufu wa damu? Ndiyo. Watoto walio chini ya mwaka mmoja wakipewa mmaziwa ya ng'ombe badala ya maziwa ya mama au fomula wana hatari kubwa ya kupata anemia. Maziwa ya ng'ombe yana madini ya chuma kidogo sana na yanaweza kuwasha tumbo la mtoto na kusababisha kuvuja kwa damu kwa kiwango kidogo sana tumboni.
- Je, mtoto mnene hawezi kuwa na upungufu wa damu? Hii ni dhana potofu. Unene wa mtoto haumaanishi kuwa ana damu ya kutosha. Mtoto anaweza kuwa na uzito mkubwa lakini akawa anakula vyakula visivyo na madini ya chuma (kama biskuti na sharubati), hivyo akawa na anemia.
- Je, malaria na minyoo huchangia? Ndiyo, kwa kiasi kikubwa sana. Virusi vya malaria huharibu chembechembe nyekundu za damu kwa kasi, na minyoo tumboni hufyonza damu na virutubisho vya mtoto.
Hatua za Kuchukua
- Fanya Vipimo vya Hospitali: Ikiwa unahisi mtoto ana dalili hizi, mpeleke hospitali akafanyiwe kipimo cha damu (Full Blood Picture au Hb level) ili kujua kiwango halisi cha damu yake.
- Boresha Lishe: Ongeza ulaji wa vyakula vyenye madini ya chuma kwa wingi kama vile nyama nyekundu, maini, samaki, mayai, maharagwe, na mboga za kijani (kama mchicha na tembele).
- Ongeza Vitamin C: Mpe mtoto matunda yenye Vitamin C (kama machungwa, limao, au maembe) pamoja na chakula, kwani Vitamin C husaidia mwili kufyonza madini ya chuma vizuri zaidi.
- Dawa za Minyoo: Hakikisha mtoto anapewa dawa za minyoo kila baada ya miezi 3 hadi 6 kulingana na ushauri wa daktari.
- Tumia Virutubisho Sahihi: Ikiwa daktari amegundua upungufu mkubwa, mpe mtoto matone au sharubati ya madini ya chuma (Iron supplements) kama alivyoelekeza na usisitishe kabla ya muda uliopangwa.
Hitimisho
Upungufu wa damu kwa watoto ni tatizo linaloweza kuzuilika na kutibika kwa urahisi likigundulika mapema. Kwa kuzingatia lishe bora yenye madini ya chuma na kufanya uchunguzi wa afya mara kwa mara, unaweza kuhakikisha mtoto wako anakua akiwa na afya njema, nguvu, na akili timamu.
